{"id":4635,"date":"2024-02-12T19:03:42","date_gmt":"2024-02-12T18:03:42","guid":{"rendered":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/?page_id=4635"},"modified":"2025-01-30T21:57:22","modified_gmt":"2025-01-30T20:57:22","slug":"biografia-janusza-korczaka","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/biografia-janusza-korczaka\/","title":{"rendered":"Biografia Janusza Korczaka"},"content":{"rendered":"\n

Janusz Korczak, czyli Henryk Goldszmit<\/h2>\n\n\n\n
\n

          <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Urodzi\u0142 si\u0119 22 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie w \u015bredniozamo\u017cnej, spolonizowanej rodzinie pochodzenia \u017cydowskiego. Imi\u0119 Henryk otrzyma\u0142 po dziadku – lekarzu mieszkaj\u0105cym w Hrubieszowie. <\/p>\n\n\n\n

Jego dzieci\u0144stwo, mimo \u017ce pogodne, by\u0142o naznaczone poczuciem samotno\u015bci. Jak wspomina jego przyjaciel Igor Newerly, r\u00f3wnie\u017c pisarz:<\/p>\n\n\n\n

\u201eDzieci zamo\u017cniejszych rodzin chowano szczelnie w domu, tak \u017ce Henio niewiele zazna\u0142 swobody u dobrych rodzic\u00f3w w pi\u0119knym mieszkaniu na Miodowej. Wychodzi\u0142 zawsze tylko z bon\u0105.(\u2026)  Zna\u0142 tylko skrawek swej ulicy na trasie spaceru od domu do Ogrodu Saskiego. T\u0119 drog\u0119 wydreptywa\u0142 prowadzony za r\u0105czk\u0119 na spacer przez bon\u0119, pann\u0119 Mari\u0119 – on z jednej strony, a z drugiej m\u0142odsza siostrzyczka\u201d.<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

           <\/p>\n\n\n\n

            Jako o\u015bmiolatek rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w szkole Augustyna Szmur\u0142y przy ulicy Freta, o czym sam tak wspomina\u0142: \u201eJak mia\u0142em 8 lat, ja do tej pory szko\u0142y chodzi\u0142em. To by\u0142a moja pierwsza szko\u0142a pocz\u0105tkowa, nazywa\u0142a si\u0119 przygotowawcza\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jako doros\u0142y Henryk \u017ale wspomina\u0142 te czasy, poniewa\u017c w szkole Szmur\u0142y stosowano kary cielesne (bicie r\u00f3zg\u0105), co napawa\u0142o go l\u0119kiem. Rodzice, widz\u0105c, \u017ce ich synek \u017ale si\u0119 czuje w tej szkole, wypisali go z niej i zorganizowali mu prywatne nauczanie w domu. <\/p>\n\n\n\n

            Nauk\u0119 kontynuowa\u0142 w Gimnazjum Praskim przy ulicy Brukowej (zaj\u0119cia odbywa\u0142y si\u0119 tam w j\u0119zyku rosyjskim). T\u0119 szko\u0142\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u017ale wspomina\u0142: \u201eDu\u017co zadawano, nie przejmuj\u0105c si\u0119, czy ucze\u0144 rozumie, wymagano tylko, aby ku\u0142 i pami\u0119ta\u0142. I za byle co karano\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

            Gdy Henio mia\u0142 10 lat, wyjecha\u0142 z ojcem do Na\u0142\u0119czowa, modnego wtedy (i  dzisiaj te\u017c) uzdrowiska, gdzie pewnego dnia, spaceruj\u0105c po parku, spotka\u0142 znanego pisarza Boles\u0142awa Prusa, kt\u00f3ry u\u015bcisn\u0105\u0142 mu r\u0119k\u0119. To wydarzenie na zawsze zapad\u0142o mu w pami\u0119\u0107. Jak pisa\u0142 potem w swoim pami\u0119tniku, pod wp\u0142ywem tego spotkania zacz\u0105\u0142 czyta\u0107 dzie\u0142a Prusa, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jego literackim nauczycielem.<\/p>\n\n\n\n

            Henryk uczy\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 dobrze. By\u0142 jeszcze uczniem gimnazjum, gdy zmar\u0142 jego ojciec, a sytuacja materialna rodziny bardzo si\u0119 pogorszy\u0142a. Aby pom\u00f3c utrzyma\u0107 rodzin\u0119, przysz\u0142y pisarz udziela\u0142 korepetycji. <\/p>\n\n\n\n

            Jako ucze\u0144 gimnazjum Henryk poch\u0142ania\u0142 mn\u00f3stwo ksi\u0105\u017cek i pisywa\u0142 wiersze. Podj\u0105\u0142 te\u017c pr\u00f3b\u0119 napisania powie\u015bci. Marzy\u0142 jednak o tym, by zosta\u0107 lekarzem, o\u017ceni\u0107 si\u0119 z Mani\u0105 lub Zosi\u0105 Kalhorn i pracowa\u0107 w Hrubieszowie. W 1896 roku w tygodniku satyrycznym \u201eKolce\u201d opublikowa\u0142 humoresk\u0119 \u201eW\u0119ze\u0142 gordyjski\u201d, co dzi\u015b uznaje si\u0119 za jego debiut pisarski. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zda\u0142 matur\u0119 i zosta\u0142 studentem Carskiego Uniwersytetu Warszawskiego na Wydziale Lekarskim. <\/p>\n\n\n\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0W tym samym roku (1896) zosta\u0142 og\u0142oszony konkurs literacki dla m\u0142odych. Henryk napisa\u0142 sztuk\u0119 teatraln\u0105, kt\u00f3r\u0105 zamierza\u0142 do niego zg\u0142osi\u0107. Przepisuj\u0105c j\u0105 na czysto (mia\u0142 na to zaledwie dwie godziny), spieszy\u0142 si\u0119 bardzo. Nagle u\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce nie wybra\u0142 sobie jeszcze god\u0142a, kt\u00f3rym praa\u0119 mia\u0142a by\u0107 opatrzona. Jego wzrok pad\u0142 wtedy na ksi\u0105\u017ck\u0119 J\u00f3zefa Ignacego Kraszewskiego \u201eHistoria o Janaszu Korczaku i pi\u0119knej miecznik\u00f3wnie\u201d. Nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 wiele, podpisa\u0142 si\u0119 jako Janasz Korczak. W konkursie przyznano mu wyr\u00f3\u017cnienie. Niestety zecer (pracownik drukarni przygotowuj\u0105cy tekst do druku) pomyli\u0142 si\u0119 i w gazecie ukaza\u0142o si\u0119 jako imi\u0119 i nazwisko autora: Janusz Korczak. Tak by\u0107 mo\u017ce narodzi\u0142 si\u0119 pseudonim literacki Henryka Goldszmita.<\/p>\n\n\n\n

            Henryk postanowi\u0142 specjalizowa\u0107 si\u0119 w pediatrii. W trakcie studi\u00f3w zacz\u0105\u0142 my\u015ble\u0107 o swojej pierwszej ksi\u0105\u017cce. Zamierza\u0142 przedstawi\u0107 w niej \u017cycie dzieci z warszawskiego Starego Miasta, kt\u00f3re w tamtych czasach by\u0142o dzielnic\u0105 ludzi biednych, przest\u0119pc\u00f3w i bezdomnych. Pozna\u0142 je, poniewa\u017c chodzi\u0142 tam, by opiekowa\u0107 si\u0119 dzie\u0107mi, kt\u00f3re nazywa\u0142y go \u201epanem Januszem\u201d i garn\u0119\u0142y si\u0119 do niego. Tak powsta\u0142y \u201eDzieci ulicy\u201d (1901), kt\u00f3re niestety nie spotka\u0142y si\u0119 z wi\u0119kszym uznaniem. Sukces przynios\u0142a mu dopiero kolejna ksi\u0105\u017cka \u201eDziecko salonu\u201d (1906). Dla pog\u0142\u0119bienia wiedzy Korczak wyjecha\u0142 do Berlina, Pary\u017ca i Londynu. <\/p>\n\n\n\n

            Po powrocie z zagranicy Janusz Korczak podj\u0105\u0142 prac\u0119 w \u017cydowskim Szpitalu dla Dzieci imienia Berson\u00f3w i Bauman\u00f3w w Warszawie. Wcze\u015bniej, jeszcze w okresie studi\u00f3w, pracowa\u0142 jako wychowawca na koloniach dla dzieci \u017cydowskich i polskich. Do\u015bwiadczenia z tych czas\u00f3w stan\u0105 si\u0119 inspiracj\u0105 dla dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek: \u201eMo\u015bki, Joski i Srule\u201d oraz \u201eJ\u00f3zki, Ja\u015bki i Franki\u201d. <\/p>\n\n\n\n

            W 1912 roku Janusz Korczak zosta\u0142 dyrektorem Domu Sierot na ulicy Krochmalnej w Warszawie. Zamieszka\u0142 w nim razem ze swoimi podopiecznymi, zajmuj\u0105c poddasze, gdzie urz\u0105dzi\u0142 sobie pok\u00f3j. To w\u0142a\u015bnie tu powsta\u0142y takie ksi\u0105\u017cki jak \u201eKr\u00f3l Maciu\u015b Pierwszy\u201d, \u201eBankructwo ma\u0142ego D\u017ceka\u201d, \u201eKiedy zn\u00f3w b\u0119d\u0119 ma\u0142y\u201d, \u201eKajtu\u015b Czarodziej\u201d. Zwykle odczytywa\u0142 swym podopiecznym fragmenty powie\u015bci, nad kt\u00f3rymi w\u0142a\u015bnie pracowa\u0142, prosz\u0105c ich o uwagi i rady.<\/p>\n\n\n\n

            Po wybuchu pierwszej wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 powo\u0142any do wojska. Pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ordynatora szpitala wojskowego na Ukrainie. Zlecono mu prac\u0119 jako pediatra w przytu\u0142ku dla dzieci ukrai\u0144skich, a potem w Kijowie dla polskich. W tym czasie napisa\u0142 jedn\u0105 ze swoich najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek – \u201eDziecko w rodzinie\u201d. <\/p>\n\n\n\n

            Gdy zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wojna, przez kr\u00f3tki czas pracowa\u0142 w szpitalu w \u0141odzi, ale wr\u00f3ci\u0142 do Domu Sierot i obj\u0105\u0142 posad\u0119 kierownika Naszego Domu, czyli sieroci\u0144ca dla polskich dzieci maj\u0105cego siedzib\u0119 w Pruszkowie.<\/p>\n\n\n\n

            Janusz Korczak by\u0142 redaktorem dzieci\u0119cych czasopism: \u201eGazetki Domu Sierot\u201d, \u201eGazetki Naszego Domu\u201d oraz tygodnika dzieci i m\u0142odzie\u017cy  \u201eMa\u0142y Przegl\u0105d\u201d. Ostatni numer ukaza\u0142 si\u0119 w dniu wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej, czyli 1 wrze\u015bnia 1939 roku. Od 1934 roku pod pseudonimem Stary Dokt\u00f3r wyg\u0142asza\u0142 w Polskim Radiu pogadanki dla dzieci.<\/p>\n\n\n\n

            Po wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej Janusz Korczak nie zrezygnowa\u0142 z pracy z dzie\u0107mi. Wyjecha\u0142 nawet ze swoimi podopiecznymi na kolonie letnie do Wawra. W 1940 roku Dom Sierot zosta\u0142 przeniesiony na teren getta, a Stary Dokt\u00f3r zosta\u0142 aresztowany za nienoszenie opaski z gwiazd\u0105 Dawida (ten nakaz okupant\u00f3w obowi\u0105zywa\u0142 ka\u017cdego mieszka\u0144ca Warszawy pochodzenia \u017cydowskiego). Od maja do sierpnia 1942 roku pisa\u0142 pami\u0119tnik, kt\u00f3ry trafi\u0142 w r\u0119ce Newerlego. <\/p>\n\n\n\n

            5 sierpnia 1942 roku na mocy rozporz\u0105dzenia w\u0142adz okupacyjnych w ramach tak zwanej wielkiej akcji, czyli g\u0142\u00f3wnego etapu eksterminacji mieszka\u0144c\u00f3w warszawskiego getta, zosta\u0142 deportowany wraz z innymi pracownikami Domu Sierot i swoimi podopiecznymi do obozu zag\u0142ady w Treblince. Odm\u00f3wi\u0142 przyj\u0119cia pomocy oferowanej mu przez przyjaci\u00f3\u0142, a polegaj\u0105cej na wyprowadzeniu go z getta. Ca\u0142e \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142 dzieciom i razem z nimi poszed\u0142 na \u015bmier\u0107. <\/p>\n\n\n\n

S\u0105d Rejonowy w Lublinie ustali\u0142 dat\u0119 jego \u015bmierci na 7 sierpnia 1942 roku. <\/p>\n\n\n\n

(\u017ar\u00f3d\u0142o: Biografia Janusza Korczaka zamieszczona w ksi\u0105\u017cce \u201eKr\u00f3l Maciu\u015b Pierwszy\u201d Wydawnictwo SMB, Warszawa 2021) <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Janusz Korczak, czyli Henryk Goldszmit            Urodzi\u0142 si\u0119 22 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie w \u015bredniozamo\u017cnej, spolonizowanej rodzinie pochodzenia \u017cydowskiego. Imi\u0119 Henryk otrzyma\u0142 po dziadku – lekarzu mieszkaj\u0105cym w Hrubieszowie.  Jego dzieci\u0144stwo, mimo \u017ce pogodne, by\u0142o naznaczone poczuciem samotno\u015bci. Jak wspomina jego przyjaciel Igor Newerly, r\u00f3wnie\u017c pisarz: \u201eDzieci zamo\u017cniejszych rodzin chowano szczelnie w domu, tak \u017ce Henio niewiele zazna\u0142 swobody u dobrych rodzic\u00f3w w pi\u0119knym mieszkaniu na Miodowej. Wychodzi\u0142 zawsze tylko z bon\u0105.(\u2026)  Zna\u0142 tylko skrawek swej ulicy na trasie spaceru od domu do Ogrodu Saskiego. T\u0119 drog\u0119 wydreptywa\u0142 prowadzony za r\u0105czk\u0119 na spacer przez bon\u0119, pann\u0119 Mari\u0119 – on… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-4635","page","type-page","status-publish","hentry"],"builder_content":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4635","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4635"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4635\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5803,"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4635\/revisions\/5803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pspgasawy.pl\/cms\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4635"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}